Project Description

Dátheangachas – An Próiseas Sealbhú Teanga sa Teaghlach

 

In alt 2 den sraith ar labhairt na Gaeilge mar theanga bhaile sa nuachtlitir deireanach, phléigh Marcas Mac Ruairí leis na buntáistí a bhaineann leis an dátheangachas. Ina alt an tseachtain seo pléann sé an próiseas sealbhaithe teanga agus an dátheangachas.

 

Is iomaí rud a imríonn tionchar ar dhuine óg ag fás aníos – na meáin, cairde agus eile. Tá an córas oideachais lárnach sa phróiseas foghlama ach ní sholáthraíonn sé féin iomlán na riachtanas a bhíonn ann. Gan amhras, is é an teaghlach an t-ionad is tábhachtaí d’fhorbairt pearsanta an duine óg agus is féidir le tuismitheoirí buntáiste breise a thabhairt dá bpáistí ach an Ghaeilge a labhairt leo sa bhaile.

 

Is féidir straitéisí difriúla a úsáid le páistí a thógáil trí mheán na Gaeilge. Is gá na céimeanna a ghlacfar chuige seo a thomhas i gcomhthéacs riachtanais an teaghlaigh féin agus an tacaíocht a bhfuil teacht uirthi.

 

Is beag an seans go sealbhóidh páistí teanga más é nach bhfuil an teanga sin le cluinstin ach ag deireadh an lae nuair atá siad tuirseach. Le go mbeidh rath ar na hiarrachtaí is gá réimse taithí a chur ar fáil don pháiste sa sprioc-teanga. Is féidir le leabhair, CDeanna, DVDeanna, cláracha teilifíse agus raidió nó freastal ar imeachtaí bheith mar chuid den réimse taithí seo. Is é is an sprioc ná éagsúlacht in úsáid teanga agus saibhreas sa teanga a chinntiú.

 

Is gá go mbíonn an teanga in úsáid ag tuismitheoirí agus go spreagtar an páiste an teanga a labhairt. Luaitear trí straitéis féideartha le tabhairt faoin dúshlán seo, ag brath ar riachtanais teanga na dteaghlach difriúil:

 

Straitéis 1: Labhraíonn an bheirt tuismitheoir teanga difriúil leis na páistí. Bíonn rath ar an straitéis teanga amháin an tuismitheoir chun cuidiú le páistí an dátheangachas a bhaint amach.

 

Straitéis 2: Labhraíonn an dá tuismitheoir an sprioc-teanga amháin leis an pháiste agus is taobh amuigh den teaghlach a shealbhaíonn an páiste an dara teanga. Thiocfadh dó gur ar scoil a tharlaíonn sealbhú an dara teanga, ó theilifís nó ó chairde. Bíonn an Béarla éascaí le foghlaim mar dara teanga de bharr go bhfuil se de shíor timpeall orainn

 

Straitéis 3: Ní bhíonn saol an ghnáth teaghlaigh chomh héascaí sin gur féidir na teangacha a roinnt óna chéile i gcónaí nuair a bhíonn an teaghlach iomlán le chéile. Cuir i gcás ag am dinnéir, labhraíonn an bheirt tuismitheoir an dá theanga le páiste, ag athrú ó theanga go teanga de réir comhthéacs

 

Baineann teangacha le cumarsáid. Is trí theangacha a chruthaíonn páistí gaol le daoine, cluichí a imirt, scéalta a insint, cairdeas a dhéanamh agus bheith ag obair le daoine. Bíonn tábhacht le cruinneas san fhoclóirín, sa ghramadach chun go mbeidh cumas ann ciall a bhaint as teanga. Tá rud eile níos tábhachtaí do pháistí ag sealbhú teanga agus is é sin go mbaineann siad sult as an phróiseas. Is fóthairge é sealbhú teanga do pháistí óga, fotháirge a éiríonn as súgradh agus caidreamh le daoine eile. Ní bhíonn siad buartha faoin ghramadach ná foclóirín. Nuair a bhíonn siad óg, foghlaimíonn siad foghraíocht chruinn go gasta go nadúrtha. Is féidir leo idirdhealú a dhéanamh idir na fuaimeanna difriúla a bhaineann le teangacha agus canúintí difriúla.

 

Is de bharr seo gur fiú an dátheangachas a fhorbairt i bpáistí chomh luath agus is féidir – más sin sa teaghlach is amhlaidh is fearr. Is minic a labhraíonn tuismitheoirí leis an leanbh fiú sula mbeirtear é nó í! Agus tá taighde ann a léiríonn go n-aithníonn féatas fuaimeanna ó 22 go 24 seachtain sa bhroinn.

 

Feidhmíonn intinní s’againne ag déanamh nascanna idir cealla. Tá 1,000 trilliún de na nascanna seo ag leanbh aon bhliain d’aois. Dá mhéid an foghlaim, is mó na nascanna. Tugann an dara teanga níos mó deiseanna foghlama, níos mó nascanna san intinn, ag cuidiú leis an pháiste a fhorbairt.

 

Munlaíonn tuismitheoirí timpeallacht teanga an teaghlaigh bunaithe ar thaithí agus luachanna s’acu. Ní ionann an taithí agus luachanna ó theaghlach go teaghlach. Bíonn cur chuige difriúil ó theaghlach go teaghlach ach tá bunús comónta lena bhfuil le déanamh.

 

Agus cuimhnímid: an rud a fhoghlaimítear i dteanga amháin bíonn de chumas ag an pháiste é a iompar go teanga eile.